TÜRKİYE KARBON PİYASASINA GEÇİYOR

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

İklim değişikliğiyle mücadelede önemli bir eşik daha aşıldı. Türkiye’nin ilk İklim Kanunu’nun ardından, Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) Yönetmeliği taslağı da kamuoyuyla paylaşıldı. Enerjiden sanayiye, ekonomiden çevreye pek çok alanda dönüşüm başlatacak olan bu yeni sistem, Türkiye’nin 2053 net sıfır emisyon hedefinde kritik bir rol üstlenecek.

ETS ile birlikte, tesislerin atmosfere salabilecekleri sera gazı miktarına bir sınır getirilecek. Her işletmeye belli bir emisyon hakkı tahsis edilecek; bu hakkı aşan işletmeler piyasadan karbon tahsisatı satın almak zorunda kalacak. Daha az salım yapanlar ise ellerindeki fazla hakkı satarak gelir elde edebilecek. Böylece “kirleten öder, temiz üretim yapan kazanır” ilkesi doğrultusunda Türkiye’de karbon fiyatı oluşacak ve sanayi sektörleri Avrupa Birliği standartlarına uyum sağlayacak.

Yönetmelik, yıllık 50 bin tonun üzerinde sera gazı salımı yapan tesisleri kapsıyor. Bu kapsamda 20 megavat üzeri elektrik üretim santralleri ile demir-çelik, çimento, alüminyum, kimya, cam, seramik, kağıt ve rafineri gibi ağır sanayi kuruluşları yer alıyor. Okullar, hastaneler, üniversiteler ve küçük işletmeler ise şimdilik sistem dışında bırakıldı.

ETS, iki aşamalı bir takvimle hayata geçirilecek. 2026-2027 yılları arasında pilot dönem uygulanacak. Bu dönemde sisteme dahil edilen tesislere ücretsiz emisyon hakkı verilecek; salımlar izlenecek, raporlanacak ve doğrulanacak ancak ticaret zorunlu olmayacak. 2028-2035 yılları arasında ise uygulama dönemi başlayacak ve karbon ticareti fiilen hayata geçirilecek. Bu dönemde emisyon hakkını aşan işletmeler ödeme yapmak zorunda kalacak, düşük salım yapanlar ise kazanç sağlayacak.

Sistemin işleyişi EPİAŞ tarafından yönetilecek. Tesislerin çalışabilmesi için sera gazı emisyon izni alması gerekecek. Emisyon verileri her yıl raporlanacak ve bağımsız kuruluşlarca doğrulanacak. Karbon hakları ücretsiz verilebileceği gibi ihale yoluyla da satılabilecek. Ayrıca kurulan “Piyasa İstikrar Rezervi” ile karbon fiyatlarında ani dalgalanmaların önüne geçilmesi hedefleniyor.

Yükümlülüklere uymayan tesisler için yüksek cezalar öngörülüyor. Emisyon büyüklüğüne göre kategori A, B ve C tesislerine farklı ceza uygulamaları yapılacak. Bu cezalar 500 bin liradan başlayıp 5 milyon liraya kadar çıkabilecek. İzin almadan faaliyet gösteren tesisler için ise ceza miktarı 1 ila 10 milyon lira arasında olacak. Pilot dönemde bu cezalar yüzde 80 indirimli uygulanacak.

ETS’nin devreye girmesi, Türkiye’nin Avrupa Birliği ile ticari uyumunu da güçlendirecek. AB’nin 2026’da yürürlüğe koyacağı Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM) sayesinde, ETS’ye uyum sağlayan Türk sanayiciler AB pazarına ek karbon vergisi ödemeden erişim sağlayabilecek. Bu durum özellikle çimento, demir-çelik ve alüminyum sektörleri için büyük önem taşıyor.

Karbon salımı yüksek firmalar için ek maliyet anlamına gelen ETS, aynı zamanda düşük karbonlu üretim yapan firmalara rekabet avantajı sunacak. Temiz enerji, verimlilik ve yeşil teknolojilere yatırım yapan işletmeler desteklenecek; karbon kredisi projeleri ve yeşil istihdam alanları artacak.