SON BÜTÇE GERÇEKLEŞME ORANLARI

Devletin merkezi yönetim bütçesine ilişkin aylık gerçekleşme rakamları her ay Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından yayımlanıyor. Son olarak Ekim 2024 itibarıyla merkezi yönetim bütçe gerçekleşmelerine ilişkin rapor açıklandı. Türkiye ekonomisinin mali yapısına ilişkin önemli ipuçları sunan, gelir ve gider kalemlerinde yaşanan değişimleri, bütçe dengesini ve faiz dışı denge üzerindeki etkileri ortaya koyan gerçekleşme rakamlarına bir göz atalım. 2024 yılı Ekim ayında bütçe giderleri, 2023 yılının aynı dönemine göre %67,9 oranında artış göstermiş ve 11.089 milyar TL’ye ulaşmış. Bu giderlerin %63,1’i faiz hariç harcamalardan oluşurken, faiz giderleri %103,9 artış oranıyla dikkat çekiyor. Öte yandan bütçe gelirleri, %62,4 artışla 8.437 milyar TL olarak gerçekleşmiş görünüyor. Gelirlerin büyük kısmı ise (%57,2) vergi gelirlerinden elde edilmiş. Ekim 2024 itibarıyla bütçe açığı 2.651 milyar TL’ye, faiz dışı açık ise 1.397 milyar TL’ye ulaşmıştır. Özellikle faiz giderlerindeki %10,9 oranındaki artış, bütçeyi olumsuz etkiliyor. Vergi gelirleri, 7.407 milyar TL ile toplam gelirlerin en büyük kısmını oluşturmaktadır. Ancak gelir dağılımına bakıldığında:

• Gelir vergisi ve katma değer vergisi kalemlerinde %121,2 ve %66,1 artış kaydedilmiş.
• Kurumlar vergisi artış oranı yalnızca %7,9 ile sınırlı kalmış durumda.
• Banka ve sigorta muameleleri vergisi gelirlerindeki %154,7’lik artış ise bankacılık işlemlerinde sektörel hareketliliğe işaret ediyor.

Bütçe harcamalarının büyük kısmı cari transferler (%72,7) ve personel giderlerinden (%78,2) oluşmuş. Sermaye harcamaları ise 787 milyar TL’ye ulaşarak %72,8 oranında artış göstermiş. Ancak sermaye transferlerindeki %68,3 oranındaki düşüş, altyapı ve yatırım projelerinde bir yavaşlama olduğunu ortaya çıkarıyor. Bütçedeki açıkların sürdürülebilirliği, faiz giderlerindeki artış oranına bağlı. Bu nedenle faiz dışı açıkta yaşanan %200,3 artış, kaynakların etkin kullanımı konusunda problemi gösteriyor. Yukarıda paylaşılan bütçe aylık gerçekleşme verileri, orta vadede bütçe dengesinin sağlanabilmesi için yapısal reformların gerekliliğini de şart koşuyor. Bütçe verileri, gelir-gider dengesindeki kırılganlıkların devam ettiğini, vergi gelirlerinin artmasına rağmen, harcama kalemlerindeki yüksek artışın ve faiz giderlerinin bütçede disiplinin sağlanmasını zorlaştırdığını, özellikle faiz dışı harcamalarda mali disiplin sağlanması gerektiğini ifade ediyor. 2025 bütçe dönemine girmeye hazırladığımız bu günlerde, bütçe gerçekleşme oranları bizlere; 2025 ve sonrası dönemde ülkemizin ihtiyaçları doğrultusunda gerekli alt yapı yatırım harcamaları önceliklendirilerek büyüme potansiyelini artıran projelere yönelmemiz gerektiğini, dolaylı vergiler yerine doğrudan vergilerin artırılmasını, gelir dağılımında eşitsizliğin azaltılmasına katkı sağlayacak vergi rejimine yönelmeyi söylüyor. Tabii ki, faiz giderlerinin azaltılması için borçlanma maliyetlerini düşürecek adımlar da atılmalı. Ekonomide mali disiplin ve yapısal reformlar sağlanmadan bütçedeki bu gidişatın uzun vadede sürdürülebilir olması güç görünüyor. Türkiye’nin mali geleceği, bu göstergelere yönelik alınacak önlemlerle şekillenecek. Sağlıkla kalın. ERSİN  DEMİRCAN